Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye ile Kānunnâme-i Ticâret'in Karşılaştırmalı Edebî Analizi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20719548Anahtar Kelimeler:
Mecelle, Kānunnâme-i Ticâret, hukuk dili, söylem analizi, Tanzimat, kanunlaştırma, edebî karşılaştırmaÖzet
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nde Tanzimat sonrası kanunlaştırma sürecinin iki temel ürünü olan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye ile Kānunnâme-i Ticâret'i hukuk dili, edebî yapı ve söylem stratejileri bakımından karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, söz konusu metinlerin ifade biçimi ve dil kuruluşu bakımından da birbirinden belirgin biçimde farklılaşıp farklılaşmadığı sorusu üzerine kurulmuştur. Bu bağlamda Mecelle'nin İslam hukuk geleneğine dayanan özgün bir telif olması ile Kānunnâme-i Ticâret'in 1808 tarihli Fransız Ticaret Kanunu'ndan (Code de Commerce) tercüme edilmiş olması arasındaki farkın, dil ve üslup düzlemine nasıl yansıdığı sorgulanmıştır. Araştırmada nitel metin çözümleme yöntemi benimsenmiş; cümle yapısı, terminoloji, kavram üretimi, fiil kullanımı ve söylemsel özellikler açısından karşılaştırmalı analiz yapılmıştır. Bulgular, Mecelle'nin icâz ilkesine dayanan kısa, veciz ve normatif bir dil kurduğunu; buna karşılık Kānunnâme-i Ticâret'in Fransız söz diziminin etkisiyle uzun, açıklayıcı ve teknik bir üslup benimsediğini ortaya koymuştur. Bu farklılık, iki ayrı hukuk anlayışının dil düzeyinde iz bıraktığı bir kırılma noktasıdır. Metin yüzeyi, birbirinden köklü biçimde ayrışan iki epistemik tutumu aynı anda barındırmaktadır.
Referanslar
Aydemir, İ. A. (2010). Türk hukuk dili üzerine araştırmalar I. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 58(2), 19–36.
Aydın, M. A. (2014). Türk hukuk tarihi (12. baskı). Hars Yayıncılık.
Bakır, T. (2021). Değişim ve süreklilik açısından Tanzimat'tan 2. Meşrutiyet'e dilde reform arayışları: Osmanlıca mı, Türkçe mi? Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 5(1), 91–137.
Başgil, A. F. (1954). Hukuk ve hukuk ilmi nedir? Yedigün Neşriyatı.
Berkes, N. (2002). Türkiye'de çağdaşlaşma (O. Köymen, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Code de commerce [Fransız Ticaret Kanunu]. (1807). Fransız Cumhuriyeti.
Çelik, H. İ. (2021). XIX. Yüzyıl Osmanlı Devleti hukuk eğitiminde modernleşme. N. Koyuncu & A. Yıldız (Ed.), Necmettin Erbakan Hukuk Araştırmaları: Kamu Hukuku içinde (ss. 269–299). Necmettin Erbakan Üniversitesi Kültür Yayınları.
Demir, G. Y. (2015). Edebî bir tür olarak hukuk. Hukuk Kuramı, 2(6), 45–51.
Demir, T. (2010). Osmanlı Devleti'nde hukukî modernleşme. Kitabevi.
Ekinci, E. B. (2014). Osmanlı hukuk tarihi. Arı Sanat Yayınları.
Gürzumar, F. & Gürzumar, T. (1962). Kaanûnnâme-i Ticâret ve Zeyilleri. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü.
Kānunnâme-i Ticâret. (1850). Osmanlı Devleti.
Karatepe, Ş. (2014.). Mecelle‘nin üslubu ve estetik yapısı üzerine bir inceleme. Hece Yayınları.
Mardin, Ş. (2000). Türk modernleşmesi (M. Türköne & T. Önder.). İletişim Yayınları.
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye. (1869–1876). Osmanlı Devleti.
Mellinkoff, D. (1963). The language of the law. Little, Brown and Company.
Ortaylı, İ. (2008). İmparatorluğun en uzun yüzyılı (28. baskı). Timaş Yayınları.
Sarıay, E. (2019). Tanzimat sonrası kanunlaştırma çalışmalarının kaynakları ve metodolojisi. Bayterek International Journal of Academic Research, 2(1), 9–35.
White, J. B. (1985). The legal imagination (Genişletilmiş baskı). University of Chicago Press.
Yazıcı, H., ŠkopF, M., & Aydın, A. A. (2017). Hukuk ve edebiyat: Anlamlı bir ilişki. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 10(20), 343–352.
Yüksel, T. & Özdemir, C. (2025). Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye'de hukukî söylem ve edebî dil: Osmanlı modernleşmesinin estetik mantığı. Türk Edebiyatları Araştırma Dergisi, 5(1), 37–50. https://doi.org/10.47580/tead.513
Yüksel, T. & Özdemir, C. (2026). Mecelle'nin hukuk dilinde edebî söylem: Kitâbü'l-Vedîa – Kitâbü'l-Emanât karşılaştırması. ISRG Journal of Multidisciplinary Studies, 4(1). https://isrgpublishers.com/isrgjms/
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Tuba Yüksel, Cemal Özdemir
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Lisans
Dergimizde yayımlanan makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Bunları yapmakta özgürsünüz:
- Paylaş — Dergide yayımlanan eserleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz. Her türlü amaç için, ticari amaç da dahil
- Uyarla — Her türlü amaç için (ticari amaç da dahil) karıştır, aktar ve mevcut eserin üzerine inşa et her türlü amaç için kullanılabilir.
- Lisans şartlarını yerine getirdiğiniz sürece, lisans sahibi bu özgürlükleri (belirtilen hakları) iptal edemez.
Aşağıdaki şartlar altında:
- Atıf - uygun referans vermeli , lisansa bağlantı sağlamalı ve değişiklik yapıldıysa bilgi vermelisiniz. Bunları uygun bir şekilde yerine getirebilirsiniz fakat bu, lisans sahibinin sizi ve kullanım şeklinizi onayladığını göstermez.
- Ek sınırlamalar yoktur - Lisansın izin verdiği hakları başkaları üzerinde kanunlarla ya da teknolojiyi kullanarak sınırlayamazsınız.
