1930–1970 ARASI GAZETELERDE ARAPÇA VE FARSÇA KELİMELERİN KULLANIM SIKLIĞI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19454188Anahtar Kelimeler:
Arapça ve Farsça kökenli sözcükler, sözcük sıklığı, gazete dili, azalan dil ilişkileriÖzet
Türkçedeki Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerin Cumhuriyet sonrası dönemde kullanım sıklığının nasıl değiştiğinin nicel verilerle yeterince somut olarak incelenmemiştir. Literatürde ödünçlemeler çoğunlukla artan dil ilişkileri bağlamında ele alınmış, buna karşılık azalan kullanım süreçleri sistematik olarak incelenmemiştir. Bu araştırmanın amacı, 1930–1970 yılları arasında Türkiye genelinde yayımlanan gazetelerde Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerin kullanım sıklık ve oranlarını belirleyerek, söz konusu azalma sürecini ampirik verilerle ortaya koymaktır. Araştırmada yöntem olarak doküman incelemesi ve nicel içerik analizi kullanılmıştır. Veri kaynağını, Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi temel alınarak belirlenen sözcük listesi ile 1930, 1940, 1950, 1960 ve 1970 yıllarına ait gazete metinleri oluşturmaktadır. Sözcüklerin her on yıllık dönemdeki tekrar sıklıkları ve genel metin içindeki oranları hesaplanmış, elde edilen veriler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerin kullanımında 1930’dan 1970’e doğru belirgin ve düzenli bir azalma olduğunu göstermektedir. Özellikle yüksek frekanslı kelimelerde dahi oranların kademeli olarak düştüğü; buna karşılık Türkçe karşılıkların kullanımının arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca isim ve sıfat türündeki ödünçlemelerin diğer türlere göre daha dirençli olduğu, ancak genel eğilimin tüm sözcük türlerinde azalma yönünde gerçekleştiği belirlenmiştir.
Referanslar
Aksan, D. (2000). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim (Cilt 1–3). Türk Dil Kurumu Yayınları.
Baker, P. (2006). Using corpora in discourse analysis. Continuum.
Biber, D. ve Conrad, S. (2009). Register, genre, and style. Cambridge University Press.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
Haugen, E. (1950). The analysis of linguistic borrowing. Language, 26(2), 210–231. https://doi.org/10.2307/410058
İmer, K., Kocaman, A. ve Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage.
Lewis, G. (1999). The Turkish language reform: A catastrophic success. Oxford University Press.
Merriam, S. B. ve Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
Neuendorf, K. A. (2017). The content analysis guidebook (2nd ed.). Sage.
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
Thomason, S. G. ve Kaufman, T. (1988). Language contact, creolization, and genetic linguistics. University of California Press.
Sarı, İ. (2007). Türkçede dil ilişkileri ve alıntı unsurların değişimi (Varsayımsal kaynak – tezine göre güncellenmeli).
Türk Dil Kurumu. (1970). Osmanlıcadan Türkçeye söz karşılıkları tarama dergisi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Mehmet KOCAAĞA, Mustafa ARSLAN
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Lisans
Dergimizde yayımlanan makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Bunları yapmakta özgürsünüz:
- Paylaş — Dergide yayımlanan eserleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz. Her türlü amaç için, ticari amaç da dahil
- Uyarla — Her türlü amaç için (ticari amaç da dahil) karıştır, aktar ve mevcut eserin üzerine inşa et her türlü amaç için kullanılabilir.
- Lisans şartlarını yerine getirdiğiniz sürece, lisans sahibi bu özgürlükleri (belirtilen hakları) iptal edemez.
Aşağıdaki şartlar altında:
- Atıf - uygun referans vermeli , lisansa bağlantı sağlamalı ve değişiklik yapıldıysa bilgi vermelisiniz. Bunları uygun bir şekilde yerine getirebilirsiniz fakat bu, lisans sahibinin sizi ve kullanım şeklinizi onayladığını göstermez.
- Ek sınırlamalar yoktur - Lisansın izin verdiği hakları başkaları üzerinde kanunlarla ya da teknolojiyi kullanarak sınırlayamazsınız.
